Živimo u doba električne energije, a mreža visokonaponskih vodova od 110 kV, 220 kV i 400 kV poput paučine prekrila je površinu Zemlje. Poneki od nas prinuđeni su da grade baš ispod ovih provodnika, gde su izloženi nejonizujućim zračenjima. Godine 2009. u Republici Srbiji usvojen je Zakon o zaštiti od nejonizujućih zračenja, čime je pravno regulisana ova oblast. Pravilnikom o granicama izlaganja nejonizujućim zračenjima su propisani referentni granični nivoi izlaganja, koji se odnose isključivo na takozvane zone visoke osetljivosti.
Međunarodni savet za velike električne mreže (CIGRE), osnovan 1921. godine u Parizu, u svom sastavu ima 58 nacionalnih komiteta. Na prošlogodišnjem savetovanju Srpskog nacionalnog komiteta Maja Grbić sa Elektrotehničkog instituta „Nikola Tesla” i Branislav Jelkić (Parsons Brinckerhoff LTD) podneli su rad „Analiza nivoa nejonizujućih zračenja u okolini nadzemnih vodova na različitim visinama od tla”.
Merenja i proračuni jačine električnog polja i magnetske indukcije u okolini nadzemnih vodova obično se vrše na visini od jednog metra iznad tla, što je adekvatno za ocenu izloženosti čoveka koji stoji na tlu ili boravi u prizemnoj kući. Međutim, u praksi je čest slučaj da se u blizini nadzemnih vodova nalaze višespratni objekti koji spadaju u zone povećane osetljivosti, zbog čega je neophodno izvršiti analizu nivoa nejonizujućih zračenja i na većim visinama od tla. U radu je izvršen proračun za različite visine iznad tla, kako bi se procenilo u kojoj meri povećanje visine dovodi do povećanja nivoa nejonizujućih zračenja. Imajući u vidu da geometrija glave stuba značajno utiče na raspodelu polja, analiza je izvršena za često primenjivane stubove koji se koriste u domaćoj prenosnoj mreži. Cilj rada je bio da se definiše širina koridora van koga je dozvoljena gradnja objekata koji spadaju o zone povećane osetljivosti (područja stambenih zona u kojima se osobe mogu zadržavati i 24 sata dnevno, škole, domovi, predškolske ustanove, porodilišta, bolnice, turistički objekti, dečja igrališta, površine neizgrađenih parcela namenjene prema urbanističkom planu za navedene namene).
Pri proračunu se pošlo od pretpostavke da se provodnik nalazi na visini koja odgovara visini tačke maksimalnog ugiba. Sproveden je razvijenim i verifikovanim računarskim programom, a dobijeni rezultati potvrđeni su upoređivanjem sa odgovarajućim rezultatima koji su dobijeni primenom komercijalnog softvera. Ako se najniži
fazni provodnik od 110 kV nalazi na devet metara, sigurnosno rastojanje krova kuće od njega je tri metra.
Provodnik napona 400 kV na 11 metara visine ima širinu koridora od pet metara, tako da krov objekta ne sme preći visinu od šest metara.
Rad je podnet na 32. savetovanju „CIGRE Srbija”, održanom na Zlatiboru maja prošle godine, a pitanja o kojima se diskutovalo bila su da li uprošćen model daje tačne rezultate za granična područja sigurnosnog koridora, kao i da li primenjeni računarski program može uvažiti i uticaj stambenih objekata na raspodelu električnog polja.
